Historia Zrzeszenia

70 lat w ży­ciu każ­dej or­ga­ni­za­cji czy in­sty­tu­cji to szmat cza­su. Nie­ła­two jest spi­sać w krót­kim tek­ście hi­sto­rię Lu­do­wych Ze­spo­łów Spor­to­wych Zie­mi Po­mor­skiej, przez któ­re prze­wi­nę­ło się set­ki ty­się­cy osób — dzia­ła­czy, tre­ne­rów, za­wod­ni­ków. Wy­bra­li­śmy więc fak­ty naj­waż­niej­sze.

Pierw­sze LZS-y na te­re­nie by­łe­go woj. gdań­skie­go po­wsta­ły w paź­dzier­ni­ku 1946 roku na te­re­nach, na któ­rych za­cho­wa­ła się tra­dy­cja przed­wo­jen­ne­go TG „So­kół”, przede wszyst­kim na Zie­mi Sta­ro­gardz­kiej — jed­nym z pierw­szych był LZS Ja­ro­sze­wy, gmi­na Skar­sze­wy — oraz na te­re­nie po­wia­tów no­wo­dwor­skie­go, mal­bor­skie­go, puc­kie­go i wej­he­row­skie­go.

Lata 50 i 60 XX w. to okres dy­na­micz­ne­go roz­wo­ju ilo­ścio­we­go kół wiej­skich, okres spar­ta­kiad i in­nych ma­so­wych im­prez. Jed­no­cze­śnie to okres eta­ty­za­cji i biu­ro­kra­cji w Zrze­sze­niu. W 1969 roku po­wstał ogól­no­wo­je­wódz­ki WLKS Nep­tun, któ­ry po­przez te­re­no­we ośrod­ki szko­le­nio­we do­cie­rał do ma­łych wsi i osad, wy­szu­ki­wał ta­len­ty spor­to­we. Za­owo­co­wa­ło to wy­ni­ka­mi spor­to­wy­mi. Ale od­by­wa­ło się kosz­tem kół wiej­skich. De­cen­tra­li­za­cja jaka do­ko­na­ła się w la­tach 70. XX w. stwo­rzy­ła moż­li­wo­ści roz­wo­ju mniej­szym ogni­wom. Na­stą­pi­ła ak­ty­wi­za­cja kół LZS w Sta­ro­gar­dzie, Puc­ku, By­to­wie, Człu­cho­wie i Mal­bor­ku. Po­wsta­ło po­nad 20 lu­do­wych klu­bów spor­to­wych spe­cja­li­zu­ją­cych się w po­szcze­gól­nych dzie­dzi­nach. Prze­łom lat 80 i 90. to okres sze­ro­kich zmian or­ga­ni­za­cyj­nych, a przede wszyst­kim spo­so­bu fi­nan­so­wa­nia spor­tu na wsi — wie­lu ko­łom LZS trud­no by­ło od­na­leźć się w no­wej rze­czy­wi­sto­ści po­li­tycz­no­-go­spo­dar­czej. Po gwał­tow­nym kry­zy­sie ilo­ścio­wym, któ­ry do­tknął ko­ła wiej­skie, na­stą­pił okres od­bu­do­wy. Usta­wa o sa­mo­rzą­dzie i o kul­tu­rze fi­zycz­nej otwo­rzy­ły nowe moż­li­wo­ści roz­wo­ju spor­tu wiej­skie­go. Sport gdzieś trze­ba upra­wiać, po­trzeb­na jest więc baza spor­to­wa, a ta pra­wie za­wsze za­le­ża­ła od ini­cja­ty­wy lo­kal­nych sa­mo­rzą­dów. Wiel­kie in­we­sty­cje w la­tach 50 (kom­pleks Gdań­sk-O­so­wa), 60. (sa­le gim­na­stycz­ne szkół spor­to­wych), 70. (No­wy Dwór, Cho­cze­wo, Trąb­ki Wiel­kie) i osiem­dzie­sią­tych (A­gro­-Ko­cie­wie) XX wie­ku po­wsta­ły dzię­ki na­kła­dom pań­stwa. W ostat­nich 15 la­tach na po­mor­skiej wsi dzię­ki sa­mo­rzą­dom lo­kal­nym zmo­der­ni­zo­wa­no i zbu­do­wa­no po­nad 200 obiek­tów spor­to­wych.

Naj­po­pu­lar­niej­szą dys­cy­pli­ną spor­to­wą w LZS jest i by­ła pił­ka noż­na, po­dob­nie jest na Po­mo­rzu. W roz­gryw­kach pro­wa­dzo­nych przez Po­mor­ski ZPN uczest­ni­czy po­nad 300 ze­spo­łów (ju­nior­skich i se­nior­skich), w li­gach gmin­nych i po­wia­to­wych ok. 200, w tym więk­szość ju­nior­skich.

Jed­nym ze spor­tów, któ­ry w la­tach 50. i 60. XX wie­ku przy­no­sił po­mor­skim LZS du­żo suk­ce­sów by­ło jeź­dziec­two, a wszyst­ko dzię­ki trzem klu­bom: LKS Nad­wi­śla­nin Kwi­dzyn, LKS So­pot i LZS Agro Ko­cie­wie. W ich bar­wach star­to­wa­li olim­pij­czy­cy i mi­strzo­wie Pol­ski — Ma­rian Ba­bi­rec­ki, Wie­sław Hart­man, An­drzej Or­łoś, Krzysz­tof Ra­fa­lak czy Zyg­munt Wa­li­szew­ski — 11–krot­ny mistrz Pol­ski w po­wo­że­niu za­przę­ga­mi, me­da­li­sta mi­strzostw Eu­ro­py i świa­ta.

W la­tach 90–tych na Po­mo­rzu po­wsta­ła naj­sil­niej­sza wów­czas w Pol­sce gru­pa ko­lar­stwa za­wo­do­we­go, stwo­rzył ją ko­larz prusz­czań­skie­go Nep­tu­na Piotr Ko­sma­la, a spon­so­rem by­ła fir­ma Mróz z Wiel­ko­pol­ski. W 2004 Ko­sma­la stwo­rzył ko­lej­ną gru­pę ko­lar­ską In­te­l-Ac­tion, któ­ra mia­ła sie­dzi­bę w Oto­mi­nie, pow. Gdań­ski. W obu gru­pach prym wie­dli ko­la­rze — wy­cho­wan­ko­wie LZS: Ce­za­ry Za­ma­na, Adam Wa­dec­ki, Łu­kasz Bod­nar, Bar­tosz Hu­zar­ski i wie­lu in­nych.

W 1975 roku po­wstał GKS Car­tu­sia Kar­tu­zy, za­ło­żył go klan Prycz­kow­skich, trzech bra­ci, po­sta­no­wi­ło szko­lić mło­dych za­pa­śni­ków. W 35–let­niej hi­sto­rii klu­bu za­wod­ni­cy Car­tu­si zdo­by­li po­nad 100 me­da­li mi­strzostw Pol­ski.

W trud­nych la­tach 90–tych XX wie­ku zro­dził się po­mysł utwo­rze­nia w kra­ju Uczniow­skich Klu­bów Spor­to­wych. Pierw­szym klu­bem za­re­je­stro­wa­nym na Po­mo­rzu był LUKS POL w Czer­sku (sek­cje lek­kiej atle­ty­ki i pił­ki ręcz­nej, póź­niej tak­że że­glar­stwa de­sko­we­go).

Pięk­ne kar­ty w na­szej hi­sto­rii za­pi­sał LKS Agro­-Ko­cie­wie Sta­ro­gard Gdań­ski. Był spad­ko­bier­cą in­ne­go lu­do­we­go klu­bu — Nep­tun Sta­ro­gard Gd. (ko­la­rze, lek­ko­atle­ci, akro­ba­ci, za­pa­śni­cy, jeźdź­cy). Wy­cho­wał wie­lu zna­ko­mi­tych za­wod­ni­ków, w tym An­drze­ja Grub­bę, jego oj­ciec był w la­tach 70–tych pre­ze­sem klu­bu. W la­tach 2007–11 klub po­padł w kło­po­ty fi­nan­so­we. Za dłu­gi prze­ka­zał ba­zę ho­te­lo­wą i spor­to­wą nie­od­płat­nie mia­stu. Na­stęp­nie klub zli­kwi­do­wa­no, a z sek­cji spor­to­wych utwo­rzo­no nowe zrze­sze­nia.

Jed­nym z naj­star­szych ogniw na Po­mo­rzu jest LZS Cha­rzy­ko­wy, któ­ry po­wstał w 1947 roku. Oprócz lek­kiej atle­ty­ki, siat­ków­ki i pił­ki noż­nej upra­wia­no tu spor­ty wod­ne — ka­ja­kar­stwo, że­glar­stwo i bo­je­ry wy­ko­rzy­stu­jąc atu­ty śro­do­wi­ska (pięk­ne je­zio­ro). Klub ten po­sia­da chy­ba naj­wię­cej ty­tu­łów mi­strza Pol­ski w bo­je­rach.

Kil­ka słów na­le­ży po­świę­cić po­mor­skim szko­łom rol­ni­czym. Szko­ły rol­ni­cze to od po­ło­wy lat 50–tych XX wie­ku ma­tecz­nik LZS-ów i ich baza spor­to­wa. W każ­dej szko­le ist­niał LZS lub LKS, któ­ry or­ga­ni­zo­wał za­ję­cia spor­to­we, wy­ła­wiał ta­len­ty, przy­go­to­wy­wał przy­szłych dzia­ła­czy spor­to­wych. Szko­ły te na­dal zwią­za­ne są z LZS-a­mi, or­ga­ni­za­cyj­nie naj­czę­ściej wy­stę­pu­ją jako UKS-y, a je­den z nich ULKS Ta­lex Bo­rzy­tu­chom to lek­ko­atle­tycz­na po­tę­ga wo­je­wódz­ka i kra­jo­wa.

Na po­cząt­ku lat 90–tych na Po­mo­rzu po­wsta­ła cie­ka­wa ini­cja­ty­wa or­ga­ni­za­cyj­na — Gmin­ne Sto­wa­rzy­sze­nie Spor­to­we Pruszcz Gdań­ski, jego po­my­sło­daw­cą był To­masz Słu­pec­ki. Sto­wa­rzy­sze­nie wy­ko­nu­je zle­ca­ne przez gmi­nę za­da­nia usta­wo­we w za­kre­sie spor­tu dzie­ci i mło­dzie­ży. Dziś na te­re­nie Po­mo­rze jest 9 GTS-LZS.

I na ko­niec o dzia­ła­czach spor­to­wych — bez nich na wsi sport by zgi­nął. Li­sta jest dłu­ga. Ale wy­mień­my tych, któ­rzy zwią­za­li z LZS pra­wie ca­łe swo­je do­ro­słe ży­cie. Był nim na pew­no Wa­cław Za­rem­ba, za­ło­ży­ciel i „le­gen­da” Zrze­sze­nia LZS w kra­ju i wo­je­wódz­twie gdań­skim. Kie­ro­wał or­ga­ni­za­cją nie­mal 32 lata, bę­dąc prze­wod­ni­czą­cym i wi­ce­prze­wod­ni­czą­cym urzę­du­ją­cym Rady Wo­je­wódz­kiej. Po­nad 28 lat w kie­row­nic­twie po­mor­skich LZS jest rów­nież uczeń Wa­cła­wa Za­rem­by — Wie­sław Szczo­drow­ski, obec­nie sekretarz Rady Wo­je­wódz­kiej, a tak­że Da­nu­ta Jan­czak — wieloletni pracownik Po­mor­skie­go Zrze­sze­nia LZS, zwią­za­na z LZS-a­mi od cza­sów Wa­cła­wa Za­rem­by.

Dane Sta­ty­stycz­ne

W po­nad 560 ogni­wach (w tym pra­wie 60 klu­bach) zrze­szo­nych jest oko­ło 22 800 osób (w mło­dzie­ży do lat 18 jest ok. 19 ty­się­cy). Co roku Po­mor­skie Zrze­sze­nie LZS or­ga­ni­zu­je pra­wie 7 ty­się­cy im­prez spor­to­wych i tu­ry­stycz­nych, w któ­rych udział bie­rze po­nad 164 tys. osób.

Naj­bar­dziej po­pu­lar­ne dys­cy­pli­ny spor­to­we to pił­ka noż­na, ko­lar­stwo, lek­ko­atle­ty­ka, ka­ja­kar­stwo, za­pa­sy.

Naj­bar­dziej zna­ni za­wod­ni­cy i wy­cho­wan­ko­wie LZS na Po­mo­rzu:

Bru­non Ben­ding — bok­ser, wal­czył w wa­gach od mu­szej do piór­ko­wej. Dwu­krot­nie star­to­wał w IO — w Rzy­mie i To­kio, w Rzy­mie zdo­był brą­zo­wy me­dal, dwu­krot­nie też re­pre­zen­to­wał Pol­skę na ME — w 1965 zdo­był srebr­ny me­dal.

An­drzej Grub­ba — naj­lep­szy za­wod­nik w hi­sto­rii pol­skie­go te­ni­sa sto­ło­we­go. Za­czy­nał ka­rie­rę spor­to­wą w LZS Ze­lgoszcz, póź­niej re­pre­zen­to­wał bar­wy Nep­tu­na Sta­ro­gard Gdań­ski, gdzie dzia­ła­czem był jego oj­ciec. Wy­bra­ny naj­lep­szym spor­tow­cem Pol­ski w ple­bi­scy­cie „Prze­glą­du Spor­to­we­go” w 1984 roku. Brą­zo­wy me­da­li­sta MŚ, 4–krot­ny srebr­ny i 7–krot­ny brą­zo­wy me­da­li­sta ME, Uczest­nik trzech olim­piad (1988, 1992 i 1996). Zmarł w 2005 roku.

Wiesław Hartman – srebrny medalista olimpijski z Moskwy. Bronił barw Nadwiślanina Kwidzyn (1970-1986), wcześnie także Legii. Startował w skokach przez przeszkody. Urodzony 23 października 1950 w Kwidzynie.

Cze­sław Lang — ko­larz szo­so­wy i to­ro­wy, wy­cho­wa­nek LKS Basz­ta By­tów. Pierw­szy ty­tuł mi­strzow­ski jako se­nior zdo­był na to­rze (4 km). Olim­pij­czyk z Mont­re­alu i Mo­skwy, gdzie zdo­był sre­bro. Re­ani­ma­tor pod­upa­dłe­go Tour de Po­lo­gne, nie­stru­dzo­ny pro­pa­ga­tor ko­lar­stwa.

Andrzej Orłoś – uznawany jest za jednego z najwszechstronniejszych polskich jeźdźców. Trzykrotnie zdobywał mistrzostwo Polski: 1959 w WKKW, 1961 w ujeżdżeniu i 1964 w skokach. Był także 3-krotnym I wicemistrzem i 2-krotnym II wicemistrzem. Uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Rzymie w 1960. W 1959 w Mistrzostwach Europy w drużynowym WKKW zajął 4 miejsce.

Zygmunt Waliszewski – legenda Polskiego Powożenia Zaprzęgów Czterokonnych. Wielokrotny Mistrz Polski, uczestnik Mistrzostw Europy i Mistrzostw Świata, zwycięzca najbardziej prestiżowych zawodów w powożeniu zaprzęgami czterokonnymi m. in. wicemistrz świata indywidualnie z roku 1978 (Węgry), brązowy medalista z roku 1976 (Holandia). Jedenastokrotny mistrz Polski. W roku 1985 był numerem 1 w rankingu najlepszych zaprzęgów na świecie. Najlepszy sportowiec XXX-lecia LKS Agro-Kociewie. Znajduje się na liście 10 najwybitniejszych sportowców LZS województwa pomorskiego w latach 1946 – 2006.

An­drzej Wroń­ski — za­pa­śnik (styl kla­sycz­ny) LKS Mo­re­na Żu­ko­wo, dwu­krot­ny zło­ty me­da­li­sta olim­pij­ski — Seul 1988 i Atlan­ta 1996, star­to­wał też na olim­pia­dzie w Bar­ce­lo­nie (1992)) i Syd­ney (2000)) Zdo­był je­den zło­ty, je­den srebr­ni i 2 brą­zo­we me­da­le MŚ oraz 3 zło­te oraz 2 brą­zo­we me­da­le ME.

Ka­zi­mierz Zim­ny — je­den z czo­ło­wych pol­skich dłu­go­dy­stan­sow­ców. Ka­rie­rę spor­to­wą roz­po­czy­nał w tczew­skich LZS-ach. Dwu­krot­nie star­to­wał na olim­pia­dzie — w Mel­bo­ur­ne (1956) i Rzy­mie (1960) gdzie zdo­był na 5000 m brą­zo­wy me­dal. Ma też dwa srebr­ne me­da­le ME na tym sa­mym dy­stan­sie.